نشست «پارادوکس مشروعیت در رپ فارسی» تحلیل منازعات گفتمانی پیرامون فعالیت رسمی رپرهای ایرانی به کوشش کانون مطالعات فرهنگ و رسانه دانشگاه تهران و انجمن علمی علوم ارتباطات دانشگاه تهران یکشنبه ۷ دی برگزار شد. در این نشست «محسن رجبپور» تهیهکننده و ناشر موسیقی، «پدرام جوادزاده» عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، «محمد رضوانیپور» دانشجوی دکتری جامعهشناسی دانشگاه تهران و «محمدامین حسام» سردبیر، نویسنده و پژوهشگر تولیدات تلویزیونی سخنرانی کردند.
باید برای متن و شعر رپ جریانسازی و بسترسازی صورت بگیرد
محسن رجبپور، تهیهکننده و ناشر موسیقی در ابتدای نشست گفت: ما مترجمان بین فرهنگی هستیم که بین فرهنگ حکمرانی و آنچه هنرمند به عنوان تفکر یا علایق ذهنی دارد، پل ایجاد میکنیم. از یک سو باید روح اثر و از طرفی قابل انتشار و پایدار بودن را در نظر بگیریم. رپ تاکنون با اصلاح متن درست میشده است، اما از آنجاییکه هیچکس از قبل برایش برنامهریزی نکردهاست، تازه حکمرانی آن را به عنوان معضل میبیند و بعد تصمیم میگیرد کنار بگذارد یا اصلاح شود. من حدود ۲۰ سال پیش به حکمرانان و مسئولان وزارت ارشاد تذکر دادم که برای متن و شعر باید جریانسازی و بسترسازی صورت بگیرد. منتها این اختلاف وجود دارد که پدر خانواده یعنی حکمران از حال و روز خانواده یعنی جامعه مطلع نیست. رپرهای ما تاکنون چیزی به عنوان مجوز نداشتند و از اینرو جامعه برایشان از حاکمیت مهمتر بوده است.
رجبپور ادامه داد: به نظر من صحبتها و حرفها قبل از گرفتن مسئولیت تا گرفتن مسئولیت متفاوت است. ما امری بنام حاکمیت داریم که افراد آن جزوی از جامعه بودند اما بعد از مدتی میفهمند که نمیتوانند آنطور که جامعه میخواهد تصمیم بگیرند. ما امروز از نوعی از موسیقی حرف میزنیم که دستاندرکارانش، علاقهای به مجاز بودن ندارند. در موسیقی پاپ کلماتی هست که برای حاکمیت خوشایند نیست. یعنی مشکل، مشکل متن و اصلاح متن در انتشار بوده است در حالیکه در موسیقی رپ، پوشش، اطوار، حرکات و نگاه طرفدار و جامعه به آن مطرح است. به نظر من مسئولان باید به گونهای به موسیقی توجه داشته باشند که برای آن جریان سازی کنند به جای اینکه سانسورباشی باشند.
رجبپور: به نظرم مسئولان باید بهگونهای به موسیقی توجه داشته باشند که برای آن جریانسازی کنند به جای اینکه سانسورباشی باشندوی یادآور شد: باید ابزار تسهیل کننده تهیهکنندهها را بازوی خود کنند تا جریان سازی صورت بگیرد در حالیکه تهیهکنندهها تبدیل به ویترین خاص با سانسورهایی از سوی حکومت شدهاند. خلاصه کلام اینکه رپ یک پروژه است و با گنگ مجاز نخواهد شد. خود حاکمیت هم در پارادوکس مجوز دادن یا ندادن آن گیر کرده است. به نظر من تنها راه حل این است که استقلال هنرمند حفظ شود و پروژهای تولید شود که قابل دفاع باشد و جامعه احساس نکند این پروژه توسط حاکمیت مصادره شده است.
آنچه امروزه از آن به عنوان موسیقی رپ شناخته میشود بسیار مبتذل است
پدرام جوادزاده، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در خصوص موسیقی رپ گفت: به نظر من ساحت رسمی در حال مردن است. گویی لحظه شوک قلبیاش رسیده است. ساحت رسمی دیگر وجود ندارد. عرصه رسمی یعنی اینکه موسیقی پاپ با مجوز رسمی تهیه شود و روی صحنه بیاید. به نظر من آنچه امروزه از آن به عنوان موسیقی رپ شناخته میشود بسیار مبتذل است.
جوادزاده ادامه داد: ما در دنیای ابتذال در حال غرق شدن هستیم و هیچکس به فکرش نیست. با جماعتی روبهرو هستیم که نت نمیتوانند بسازند و محتوا کثیف و مبتذل است. بازار موسیقی رپ در حال کوچک شدن است در حالیکه بازار برخی موسیقیها مانند راک در حال افزایش است. به نظر من طرفداران رپ قیل و قال زیاد دارند در حالیکه گروه مرجع چیز دیگر و گروه دیگر است. یکی از بحرانهای جدی دانشگاه علوم اجتماعی که با آن مواجه است این است که از دو گروه موسیقی مدام صحبت میکند یا موسیقی مردم پسند و یا موسیقی رپ. من خیلی درک نمیکنم که چرا رپ باید اینقدر برجسته باشد. به نظر من رپر خیلی در جامعه تاثیرگذار نیست در حالیکه عرصه اجتماعی آن را بسیار جدی میگیرد.
رپ به عنوان تجلیات معاصر ایران در درک و فهم مناسبات عام اجتماعی به ما کمک میکند
محمد رضوانیپور، دانشجوی دکتری جامعهشناسی دانشگاه تهران اظهار داشت: به نظرم رپ از این نظر اهمیت دارد که به عنوان تجلیات معاصر ایران در درک و فهم مناسبات عام اجتماعی به ما کمک میکند. در رپ روایت نداریم و اساسا مشکلی که در گنگ به وجود آمد هم به دلیل همین نکته است. ما هر چه جلوتر برویم، متوجه میشویم که امر ممنوعه، امر ممنوع نیست بلکه یکسری مناسبات اجتماعی است که آن را برمیسازد. نویسندهای اشاره کرده که بعد از انقلاب یکی از اولین جاهایی که شهروند یاد گرفت دروغ بگوید به واسطه ویدئوکاستها بود. یعنی فرهنگ پنهانکاری از طریق همانها در حال شکل گرفتن است. پس مناسباتی به وجود میآید که حتی ویدئوکاست مجاز میشود، اما مناسبات هنوز سرجایشان باقی ماندهاند. همین امر را میتوان در مورد انواع دراگها، فیلترشکنها و سایر موضوعات تعمیم داد. مهمتر آنکه ما فکر میکنیم ویدئوکاست مهم است، اما نحوه مصرف کردن text نیز بخشی از زیباییشناسی است. پس مصرف امر ممنوعه، مصرف امری است که هم رنج دارد و هم لذت دارد.
رضوانی پور ادامه داد: رپ فارسی یک مساله اجتماعی است. وقتی درباره رپ فارسی حرف میزنیم باید مسلط به فرم رپ فارسی باشیم. من مشکلی که با گفتار رسمی و سفت آکادمی دارم در همین است که منطق حاکم بر این نوع ادبیات را نمیفهمد. در مورد کی- پاپ هم همینطور است که این امر ممکن است به این دلیل باشد که رپ برآمده از نسل آنها نیست و هر نسلی زبان خود را دارد و اگر زبان را به مثابه فرم در نظر بگیریم این مدل حرف زدن و زبان را متوجه نمیشوند.
رضوانیپور: رپ فارسی یک مساله اجتماعی است. وقتی درباره رپ فارسی حرف میزنیم باید مسلط به فرم رپ فارسی باشیموی اشاره کرد: از طرفی تقلیلگرایی نشانهشناختی خوانش را به خوانش محتوازده تبدیل میکند و از این رو سینما تبدیل به نوعی جدول و نشانهشناسی شده است. من از رپ فارسی به عنوان ادبیاتی که در کانتکست مضمون زده، عرفانی و انتزاعی شکل گرفته حرف میزنم. اگر موضوع پاپ زمانی عشق و عاشقی بود و هیچ ربطی به عینیت زندگی نداشت و در بستر شهر و خیابان نبود، رپ فارسی از این نظر مهم است که برایش خیابان مهم است. رپ فارسی نه شرقی است و نه غربی، بلکه همان شعار انقلاب است که توانسته فرم جدید ایجاد کند. کسی که آن را طرد میکند باید دلیلاش را بیان کند. رپ فارسی توانسته در تاریخ معاصرایران کار بزرگی کند و از اینرو جدی است.
رپ اگر چه مشروعیت قانونی ندارد اما مشروعیت اجتماعی بسیار دارد
محمدامین حسام، سردبیر، نویسنده و پژوهشگر تولیدات تلویزیونی نیز خوانندهها در دوره کنونی را سه دسته تقسیم کرد و گفت: یک دسته خوانندههای تهیهکننده محور که ۹۰ درصد اینگونه هستند. دسته دوم خوانندههای مستقل هستند که هیچ حمایتی ندارند و دسته سوم خوانندههای حاکمیتی هستند. رپ فارسی مشروعیت قانونی ندارد، اما اینکه در صدا و سیما چرا پخش میشود را خودمان هم دلیلاش را نمیدانیم.
وی یادآور شد: اگر چه موسیقی رپ مشروعیت قانونی ندارد، اما تا دلتان بخواهد مشروعیت اجتماعی دارد. خصوصا در میان نسل z. زیرا هویتساز است. برخلاف پاپ که خصوصیات سرگرمکنندگی دارد رپ به دلیل هویت و گرایش اعتراضیاش اهمیت دارد. گنگ مجوز ساخت نگرفت، مجوز تولید را هم نگرفت اما پخش شد. همه شبکههای خانگی به برخی دستگاههای دولتی متصل هستند. به نظر من این امر در مورد گنگ هم اتفاق افتاده است. در نهایت باید بگویم که مدیریت فرهنگی ما آگاهانه سیاستگذاری نمیکند که ما با بحث پارادوکس روبهرو هستیم.
