، سومین کنسرت پاییزه ارکستر سمفونیک تهران با عنوان «واگویهها» شامگاه پنجشنبه (۲۷ آذرماه) به رهبری نصیر حیدریان با نگاهی به موسیقی کلاسیک جهان و آهنگسازی معاصر ایران، اجرای آثاری از فلیکس مندلسون و محمدرضا تفضلی در تالار وحدت به روی صحنه رفت.
پس از حضور نوازندگان و رهبر ارکستر روی صحنه، گروه ارکستر در ابتدا، اورتور «رویای شبِ نیمه تابستان» (اپوس ۲۱) اثر فلیکس مندلسون آهنگساز برجسته آلمانی را اجرا کرد. این اثر از مهمترین نمونههای موسیقی رمانتیک به شمار میرود و جایگاهی ویژه در رپرتوار ارکسترهای سمفونیک جهان دارد. اورتور، قطعهای سازی است که به عنوان مقدمه برای اُپرا، اوراتوریو و سایر آثار دراماتیک یا به عنوان یک قطعه مستقل اجرا میشود و معمولاً شامل نغمههای اصلی آن اثر است.
مندلسون (متولد ۳ فوریه ۱۸۰۹ در هامبورگ – درگذشته ۴ نوامبر ۱۸۴۷ در لایپزیگ آلمان) آهنگساز، نوازنده پیانو و رهبر ارکستر در اوایل دوره رمانتیک، پس از بتهوون پلی میان موسیقی کلاسیک و رمانتیک بود.
مندلسون در آثار خود از الگوها و فرمهای کلاسیک بهره میبرد اما جنبههایی از رمانتیسم را که به تخیل و احساسات اهمیت میداد و به نوعی مخالفت با فرمهای کلاسیک محسوب میشد، پرداخت.
از جمله آثار برجسته او میتوان به «اورتور رومئو و ژولیت» (۱۸۲۶)، «سمفونی ایتالیایی» (۱۸۳۳)، «کنسرتو ویولن» (۱۸۴۴)، دو کنسرتو پیانو (۱۸۳۱ و ۱۸۳۷)، اوراتوریو «الیاس» (۱۸۴۶) و چندین قطعه موسیقی مجلسی اشاره کرد.
اورتور «رویای شبِ نیمه تابستان» یکی از درخشانترین نمونههای اورتور کنسرتی در سده نوزدهم است که مندلسون آن را در ۱۷ سالگی نوشت. این اثر با الهام از نمایشنامه همنام ویلیام شکسپیر ساخته شد اما برخلاف بسیاری از آثار برنامهای، در ابتدا به عنوان قطعهای مستقل برای اجرا در کنسرت طراحی شده بود. این استقلال ساختاری، باعث شده اثر بدون نیاز به متن نمایشی نیز انسجام و روایت موسیقایی داشته باشد.
آغاز قطعه «رویای شبِ نیمه تابستان» با آکوردهای آرام و معلق زهیها، فضایی جادویی ایجاد میکند که به سرعت به حرکتهای تند و سبکبال منتهی میشود. مندلسون با استفاده از گذرهای سریع ویولنها، رنگآمیزی دقیق سازهای بادی و تضادهای پویا، شخصیتهای مختلف نمایش شکسپیر را بدون کمک به روایت مستقیم، به زبان موسیقی ترجمه میکند. این توانایی در «تصویرسازی صوتی» یکی از دلایل ماندگاری اثر در رپرتوار ارکسترهای سمفونیک است.
در اینجا بخشی از اجرای اورتور «رویای شبِ نیمه تابستان» توسط ارکستر سمفونیک تهران را ببینید:
«واگویهها» به روایت آهنگساز ایرانی
در ادامه، ارکستر سمفونیک تهران، «سمفونی شماره یک (واگویهها)» اثر محمدرضا تفضلی آهنگساز ایرانی را اجرا کرد. آلبوم «سمفونی شماره یک (واگویهها)» در چهار موومان با همراهی ارکستر سمفونیک ملی اوکراین سال ۱۳۹۴ منتشر شده است.
موومان اول به فرم سونات نوشته شده و هدف، پیشبرد دو ایده به موازات هم است. موومان دوم یک اسکرتسو در فرم سه بخشی مرکب است. موومان سوم یک پاساکالیاست که تم اصلیاش برگرفته از کدای موومان اول سمفونی شماره هفت اثر گوستاو مالر است. موومان چهارم (فینال) در فرم مقدمه و روندو آلّا کوردا (روندو به شیوه کُردی) است. تفضلی در این سمفونی به دنبال بازنمایی مستقیم موسیقی ایرانی نیست بلکه تلاش میکند منطق ملودیک و بیان درونی آن را در قالب فرمی کلاسیک و غربی بازآفرینی کند.
تفضلی نوازنده، آهنگساز و عضو هیات علمی دانشکده موسیقی دانشگاه هنر متولد ۱۳۵۳، در شهر کارلسروهه آلمان است. وی سال ۱۳۶۷ تحصیلات موسیقی خود را در هنرستان موسیقی تهران آغاز کرد و سال ۱۳۷۱ از همین هنرستان فارغالتحصیل شد. تفضلی سال ۱۳۷۲ در دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد به تحصیل در رشته موسیقی پرداخت و سال ۱۳۷۸ از این دانشگاه فارغالتحصیل شد. محسن الهامیان، حسن ریاحی، مهران روحانی، علیرضا مشایخی و محمدسعید شریفیان از اساتید علوم نظری و آهنگسازی وی در زمان تحصیل در ایران بودند.
تفضلی سال ۱۳۸۱ وارد کنسرواتوار سنتپترزبورگ ملقب به ریمسکی-کورساکف شد. وی با استاد راهنمایی بوریس تیشنکو از شاگردان برجسته و مطرح دمیتری شستاکویچ، در رشته آهنگسازی از این کنسرواتوار فارغالتحصیل شد. از اساتید دیگر تفضلی در کنسواتوار سنتپترزبورگ میتوان به آناتولی میلکا در درس پلیفونی و ایگور راگالف در درس فرم و آنالیز اشاره کرد. تفضلی سال ۱۳۸۶ و پس از اخذ دیپلم سرخ آهنگسازی در مقطع ارشد به ایران بازگشت. او در ایران با ارکسترهای مختلفی اعم از ارکستر فیلارمونیک اکراین، ارکستر سمفونیک تهران همکاری داشته و نیز در جشنوارههای موسیقی جوان، ملی خلاق، سنتپترزبورگ به داوری آثار پرداخته است.
از جمله آثار منتشر شده تفضلی میتوان آلبومهای سوناتها، پرسش، مارش چاووش برای ارکستر سمفونیک، کتیبه برای ارکستر سمفونیک، تم و واریاسیون برای ارکستر زهی، کوارتت بادی چوبی، سونات برای ویولنسل و پیانو را نام برد. موسیقی تفضلی، رنگ و بوی موسیقی پست-رمانتیک دارد که با ملودیهایی براساس موسیقی کلاسیک ایرانی ویژگی خاصی به بیان و زبان موسیقی او میدهد.
در اینجا بخشی از اجرای «سمفونی شماره یک (واگویهها)» توسط ارکستر سمفونیک تهران را ببینید:
تاکید بر اجرای آثار آهنگسازان ایرانی
ارکستر سمفونیک تهران در این بخش دو موومان؛ «سونات» و «اسکرتسو» را اجرا کرد. سپس رهبر ارکستر طی سخنانی ضمن خوشامدگویی به مخاطبان اظهار داشت: از اجرای این برنامه بسیار خوشحال هستم، در این ۱۰ ماه، تک تک نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران، من و بنیاد رودکی، قصدمان این بود که بتوانیم آثار آهنگسازان ایرانی را اول در ایران مطرح کنیم. متاسفانه عموم مردم اطلاع و شناختی از آثار آهنگسازان ایرانی به خصوص آهنگسازان فاخر موسیقی کلاسیک ایرانی ندارند و شاید فقط پنج یا ۱۰ درصد، آشنایی درباره آنان داشته باشند که خوشایند نیست.
حیدریان گفت: در تمام کشورها، به عنوان مثال در روسیه، ارکسترها ابتدا آثار آهنگسازان خود همچون چایکوفسکی، کورساکُف را اجرا کردند تا به تدریج سایر کشورها همچون آلمان، اتریش، فرانسه و آمریکا، قطعات را شنیدند و از آنها استقبال کردند و این قطعات در کشورهای اروپا هم اجرا شد، بسیاری از آهنگسازان برجسته فرانسوی هم در ابتدا در سایر کشورها شناخته شده نبودند اما به واسطه معرفی آنان توسط ارکسترهای فرانسوی، این آهنگسازان هم در دنیا شناخته شدند، در ایران هم اکنون آثار برجسته روسی، فرانسوی و سایر کشورها اجرا میشود.
وی افزود: به همین دلیل آرزویم این بود اگر روزی به ایران بیایم و رهبری ارکستر سمفونیک تهران را بر عهده بگیریم، اجرای آثار آهنگسازان ایرانی را در اولویت قرار دهیم، بر این اساس، ارکستر سمفونیک این همت، لطف و محبت را کرد و با کمک بنیاد رودکی توانستیم قطعات آهنگسازان ایرانی همچون محمدرضا تفضلی را اجرا کنیم.
رهبر ارکستر سمفونیک تهران بیان کرد: بخشهای «سمفونی شماره یک (واگویهها)» بسیار چالش برانگیز بود، تکتک نُتها با سختیهای بسیار اجرایی شدند و نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران با لطف و عشقی بسیار این قطعه را آماده کردند تا در اختیار شما بگذارند و امیدوارم این راه، چه من باشم و چه نباشم، ادامه داشته باشد و بتوانیم آثار آهنگسازان جوان و خوب کشورمان را در ایران مطرح کنیم تا روزی این قطعات در کشورهای دیگر هم اجرا شود، خودمان را دوست داشته باشیم، اول ایران و بعد سایر کشورها.
در ادامه پس از استراحتی کوتاه، ارکستر سمفونیک تهران، دو موومان؛ «پاساکالیا بر روی تمی از مالر» و «مقدمه و روندو آلّا کوردا» را اجرا کرد که بسیار مورد استقبال و توجه مخاطبان قرار گرفت و در پایان کنسرت، ارکستر را ایستاده تشویق کردند.
حیدریان در پایان کنسرت با همراهی محمدرضا تفضلی آهنگساز «سمفونی شماره یک (واگویهها)» خاطرنشان کرد: این قطعه پرچالش با همراهی خوب نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران اجرا شد، قدر و ارزش ارکستر را بدانید، امیدوارم که مسئولان دولتی هم بیشتر به فکر ارکستر سمفونیک تهران باشند و ضمن حمایت مالی و معنوی، اقداماتی را انجام دهند تا نوازندگان ارکستر بتوانند با خیالی آسوده، کنسرت برگزار کنند و قطعات را به خوبی و درستی اجرا کنند.
وی گفت: همیشه قطعهای که برای نخستین بار حتی توسط بزرگترین ارکسترهای دنیا اجرا میشود، ۱۰۰ هزار مرتبه با آن چیزی که باید باشد، نخواهد بود اما نوزاندگان ارکستر سمفونیک تهران نشان دادند که میتواند چنین باشد و نُتها را به خوبی و بر اساس آنچه آهنگساز ساخته است، اجرا کنند.
رهبر ارکستر سمفونیک تهران افزود: طی ۱۰ ماه اخیر سعی کردیم آثار آهنگسازان ایرانی همچون مانی جعفرزاده، عرفان وکیلی، مهدی کلانتری، بهزاد عبدی، کامبیز روشنروان و آفتاب درویشی را بنوازیم، قطعاتی که به صورت رپرتوار، دائم اجرا شده باشد و به گوش آشنا باشد، خیلی راحتتر توسط نوازندگان اجرا میشود تا قطعهای که نخستین بار اجرا شود، از تک تک نوازندگان ارکستر سمفونیک برای اجرای خوب قطعه پرچالش «واگویهها» سپاسگزارم.
حیدریان بیان کرد: به قول شوپنهاور، بهترین جای دنیا، جایی است که موسیقی فاخر اجرا میشود، در اجراهای ارکستر سمفونیک تهران حضور پیدا کنید. از نعمت موسیقی که به انسان داده شده است، بهره و لذت ببرید.
ارکستر سمفونیک تهران، شب گذشته تجربه متفاوتی را به نمایش گذاشت، اثر محمدرضا تفضلی در مواردی همتراز و بالاتر از آهنگسازان اروپایی اجرا شد، قطعاتی بسیار پیچیده و سخت که نوازندگان به خوبی از عهده اجرای آنها برآمدند و نتیجه ارزشمندی را ثبت کردند. امیدواریم چنین اجراهایی با حمایت مسئولان تداوم داشته باشد.
محمدرضا تفضلی، بهزاد عبدی، آروین صداقتکیش، محمدعلی مرآتی، پانیذ فریوسفی و امیرعباس ستایشگر مشاور ارشد و معاون آفرینشهای فرهنگی هنری بنیاد رودکی از مهمانان این کنسرت بودند. کنسرت «واگویهها» امروز جمعه (۲۸ آذرماه) ساعت ۲۱:۳۰ نیز در تالار وحدت برگزار میشود.
محمدرضا کریمی (کنسرت مایستر)، فرزاد صیدی، احسان شامی، عرفان شریفزاده، فرمهر حسنبیگلو، هومان جلالت، سینا صالحی، فرید ذاکری، هورام ترابی، حسن ملکی، سجاد صالحآبادی، آناهیتا عظیمی، سارا قاسمی، کوروش علیمحمدی، کیانا کاوه، رمیصا نفیسی، درسا میناسازی، پارسا معینی (ویولن یک)، مونیکا لران، مهوش عسگری، پیمان شامی، عرفان وکیلی، سارا بیرامزادگان، موژان میرزایی، علیرضا گلستانه، ملیکا زادهمحمدی، سینا افتخارنیا، فرناز زندیه، عرفان جاویدنیا، حمید خدایی، رضا شرفی، آوا اخوان، صبا پورکریمی، حمیدرضا ساعتچی، امیرمهزیار قاسمی (ویولن دو)، امین زمانخان، پژمان اختیاری، آتنا زنگنه، زهرا عبداللهزاده، مسعود پوربخت، آریان زمانی، روشا گواهی، فرگل ساکت، مهدی منادی، بهار براهیمی (ویولا)، ماکان خویینژاد، بهرنگ معتمدی، علی آقاجانی، زهرا کتابی، هلیا پورکریمی، روژان فلاحبردبار، هستی علیزاده، هامون قادری، پارسا هادی، سپیده سجادی(ویولنسل)، مهدی کلانتری، پروانه انارکی، محمدرضا جبار، آوا پویاکاشانی، کوروش ملکی، نازنین احمدی، ستاره ناموریراد (کنترباس) از نوازندگان کنسرت «واگویهها» بودند.
همچنین ماهسیما فلاحی، فرزانه اسدی (فلوت)، فراز فراستپور (پیکولو)، آرین قیطاسی، نازنین احمدزاده (ابوا)، مینلی دانلیان، پگاه ولیخانی (کلارینت)، رهام ایرانخواه (کلارینت باس)، علیرضا متوسلیداراب، فرشاد محمدی (فاگوت)، فاطمه یوسفینژاد، روژینا صادقی، لیلا بازغی، هومان باقی، نرگس تقیپور، امیرحسین گرگین، پارمیدا بهادران، ریحانه رفیعی (هورن)، علی ضرابی، کامیار ماندگاریان، امیررضا صالحی، آرمان فتاحی (ترومپت)، سپهر عباسی، آرین خدایار (ترومبون)، رامین براتی (ترومبون باس)، بابک میردادیان (توبا)، دیبا والی (هارپ)، عرفان فرشیزاده (تیمپانی)، ماهان ببری، مهیار منتظمصدیقی و دیانا قدیری (پرکاشن) دیگر نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران در این کنسرت را تشکیل میدادند.
ارکستر سمفونیک تهران تحت پوشش بنیاد فرهنگی هنری رودکی و اکنون با رهبری دائم نصیر حیدریان فعالیت میکند. نخستین کنسرت این ارکستر در سال جاری با عنوان «رنگوارهها» ۲۷ فروردین ماه با اجرای قطعاتی از گابریل فوره، یوهان اشتراوس، بلا بارتوک، میخائیل گلینکا و آهنگسازان شهیر قرن نوزدهم و بیستم میلادی در تالار وحدت برگزار شد.
دومین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران بر اساس امضای تفاهمنامه میان بنیاد فرهنگی هنری رودکی، اداره کل فرهنگ و ارشاد استان لرستان و شهرداری خرمآباد به اجرای سمفونی «فلکالافلاک» اختصاص داشت، این کنسرت برای نخستین بار یکم خردادماه ۱۴۰۴ همزمان با روز ملی لرستان در محوطه قلعه تاریخی فلکالافلاک در خرمآباد و چهارم خردادماه در تالار وحدت تهران به روی صحنه رفت.
سومین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران پنجم تیرماه به خوانندگی محمدرضا صفی و همراهی ۵۷ نوازنده با هدف تجلیل از ایستادگی، همبستگی و به پاس رشادت ملی، شهدا و افتخار به سربازان وطن در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی علیه کشورمان در محوطه برج آزادی برگزار شد.
چهارمین کنسرت این ارکستر به مناسبت ماه صفر ۲۸ و ۲۹ مردادماه با اجرای اوراتوریوی «نامیرا» به آهنگسازی بهزاد عبدی و پنجمین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران ۲۰ و۲۱ شهریور ماه با عنوان «اکتبر ۱۹۰۴» با اجرای آثاری از گوستاو مالر، ولفگانگ آمادئوس موتزارت و رابرت شومان به روی صحنه رفت.
همچنین نخستین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران در فصل پاییز با عنوان «شهرزاد» به رهبری نصیر حیدریان ۲۶ و ۲۷ مهرماه با اجرای قطعههای «گنبد افلاک» اثر عرفان وکیلی و «سوئیت سمفونیک شهرزاد اپوس ۳۵» شامل چهار موومان؛ «دریا و کشتی سندباد»، «داستان شاهزاده کلندر»، «شاهزاده و شاهدخت جوان» و «جشنواره بغداد. دریا» اثر نیکولای ریمسکی کورساکف آهنگساز روس در تالار وحدت برگزار شد.
دومین کنسرت پاییزه ارکستر سمفونیک تهران با عنوان «دیار سیمرغ» هم ۲۱ و ۲۲ آبان ماه به رهبری میهمان پانیذ فریوسفی و تکنوازی ویولن پدرام فریوسفی با اجرای آثاری از آفتاب درویشی، گلفام خیام، فرانتس شوبرت، ژان سیبلیوس و آرام خاچاطوریان در تالار وحدت به روی صحنه رفت.
