موسیقی همیشه برای شنیده‌شدن به صحنه‌های بزرگ و سالن‌های پرجمعیت نیاز ندارد. گاهی در سکوت یک ماه پاییزی، میان انبوه خبر‌ها و رفت‌وآمد‌های روزمره، آلبومی منتشر می‌شود که حاصل سال‌ها آموختن، تمرین‌کردن و جست‌وجوی یک هنرمند است. مهرماه ۱۴۰۵ نیز با وجود فضای آرام حاکم بر انتشار محصولات موسیقایی، برای برخی هنرمندان فرصتی بود تا حاصل تجربه‌های خود را در قالب آلبوم به مخاطبان عرضه کنند.
هرچند فروش آلبوم و بسته‌های مستقل موسیقی در سال‌های اخیر، به‌دلیل پیشرفت فناوری و تغییر شیوه‌های دسترسی مخاطبان، رونق و درآمدزایی گذشته را ندارد، همچنان هنرمندان و مجموعه‌هایی هستند که انتشار آلبوم را بخشی ارزشمند از فعالیت حرفه‌ای خود می‌دانند؛ فرصتی برای معرفی کارنامه اجرایی، ثبت تجربه‌های هنری و باقی‌گذاشتن اثری ماندگار در حافظه شنیداری مخاطبان.
در میان آثار منتشرشده در مهرماه، از موسیقی دستگاهی و آواز ایرانی تا موسیقی تلفیقی، پاپ، کودک و نواحی، می‌توان ردپای همین تلاش برای حفظ تجربه‌های گذشته و آزمودن مسیر‌های تازه را دنبال کرد.
«عطر بهار نارنج»؛ سال‌ها شاگردی در مسیر سنتور
آلبوم «عطر بهار نارنج» با نوازندگی سنتور مصطفی مومنیان و نوازندگی تمبک مرتضی مومنیان منتشر شده است؛ اثری که در توضیحات مصطفی مومنیان، حاصل سال‌های جوانی، شنیدن، آموختن و شاگردی در محضر نوازندگی فضل‌الله توکل معرفی شده است.
مومنیان در توضیح این آلبوم بر تلاش خود برای وفاداری به اصول اجرایی، تکنیک‌ها و ظرافت‌های شیوه نوازندگی توکل تأکید کرده و در عین حال، از کوشش برای همراه‌کردن آموخته‌هایش با نگاه و بیان شخصی خود گفته است؛ تلاشی برای حفظ ویژگی‌هایی که به نوازندگی توکل هویتی مستقل و امضایی یگانه بخشیده‌اند.
این آلبوم مجموعه‌ای از ۲۲ قطعه را در بر می‌گیرد: «دشتی»، «عطر بهار نارنج»، «افشاری»، «بهار»، «نوا»، «آرزو»، «ماهور»، «ستاره‌ها»، «سه‌گاه»، «عقیق»، «همایون»، «گل رازقی»، «شور»، «طلوع»، «بیات ترک»، «سرگذشت»، «بیات اصفهان»، «اشک شوق»، «ابوعطا»، «آغاز عاشقی»، «چهارگاه» و «جوانی».
«تهران ناپلی»؛ وقتی موسیقی از مرز‌ها عبور می‌کند
در سوی دیگر این مجموعه، آلبوم «تهران ناپلی» قرار دارد؛ پروژه‌ای که با همراهی آنسامبل «ناپلیتن تهران»، تنظیم آرشا عباسی و خوانندگی آترین آدالان، توسط نشر جوان منتشر شده است.
این آلبوم از پیوند تهران و ناپل، دو جغرافیای متفاوت با تجربه‌های فرهنگی و موسیقایی مستقل، به‌عنوان نقطه آغاز خود استفاده می‌کند. در توضیحات اثر، موسیقی ناپلی نه سنتی دور از دسترس، بلکه زبانی زنده، انسانی و فراتر از مرز‌های جغرافیایی معرفی شده است.
توصیف «در ناپل حتی باد هم آواز می‌خواند» در معرفی این اثر، تصویری از رویکرد آن به موسیقی ارائه می‌دهد؛ نغمه‌هایی که از پنجره‌ها و کوچه‌های ناپل عبور کرده‌اند، از دل تاریخ گذشته‌اند و با پیام عشق، نسل به نسل روایت شده‌اند. در این نگاه، موسیقی می‌تواند از تعلقات جغرافیایی فراتر برود و به بخشی از میراث مشترک انسان‌ها تبدیل شود.
«چهار دست‌وپا»؛ موسیقی برای بازی و رشد نوزادان
موسیقی در همه این پروژه‌ها قرار نیست تنها برای شنونده بزرگسال ساخته شود. آلبوم «چهار دست‌وپا» از گروه موسیقی «آدمک» با تمرکز بر نوزادان و نوپایان، نمونه‌ای از تلاش برای پیوند موسیقی با تجربه‌های اولیه رشد کودک است.
این آلبوم مجموعه‌ای از بازی‌های موسیقایی را شامل می‌شود که برای اجرا توسط والدین و مربیان کودک طراحی شده‌اند. هر قطعه بر پایه یک بازی حرکتی، آوازی یا نوازشی شکل گرفته و موسیقی در آن بستری برای تعامل و تقویت رشد حسی‌ـ‌حرکتی کودک است.
در گروه اجرایی این پروژه، مهدی امینی و هانیه نیرو به‌عنوان خواننده حضور دارند. پگاه مصطفایی نوازنده ریکوردر، یاسمین کیمیاوی نوازنده ابوا، هانیه نیرو تنظیم‌کننده ترانه‌ها و نوازنده گیتار، مستانه حکیمی نوازنده سنتور، مانی بیات مسئول طراحی و تولید صدا و نوازنده سه‌تار، نیکو درگاهی نوازنده تمبک، نسترن کیمیاوی مدیر هنری و اجرایی و پدرام تنعمی طراح و گرافیست آلبوم هستند.
«رقص سایه‌ها»؛ گفت‌وگوی آواز و ارکستر ساز‌های ملی
آلبوم «رقص سایه‌ها» با آهنگسازی حمید متبسم و آواز و طراحی آواز سیاوش رضوان‌بهبهانی، برای آواز و ارکستر ساز‌های ملی ایران ساخته شده و توسط نشر ماهور در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.
متبسم در توضیح این اثر نوشته است که اندیشه ساخت قطعه‌ای برای آواز سنتی و ارکستر را سال‌ها پیش با خوانندگان شناخته‌شده مطرح کرده بود؛ اثری که در آن، پاسخ‌های آوازی در قالبی نو، مدرن و آهنگسازی‌شده به عهده ارکستر قرار بگیرد. این ایده در آن زمان مورد توجه جدی قرار نگرفت تا اینکه در سی‌ام دی‌ماه ۱۴۰۲، سیاوش رضوان‌بهبهانی پیشنهادی برای عملی‌کردن آن مطرح کرد.
پس از شنیدن طرح‌های آوازی رضوان‌بهبهانی، متبسم طرحی با پرده‌گردی گسترده در دستگاه ماهور را انتخاب کرد که بر پایه غزلی از حافظ شکل گرفته بود؛ غزلی که او بیش از ۳۰ سال پیش آن را در قالب تصنیفی با عنوان «باده شبگیر» آهنگسازی و منتشر کرده بود.
در ادامه، پس از هم‌اندیشی با خواننده، شعر «رقص ایرانی» سروده سیاوش کسرایی نیز برای ساخت تصنیفی تازه انتخاب شد؛ شعری که به گفته متبسم، با مضمون دادخواهانه غزل حافظ هم‌آوایی دارد. حاصل یک سال کار بر این پروژه، اکنون در قالب آلبوم «رقص سایه‌ها» پیش روی شنوندگان قرار گرفته است.
«اشراق»؛ موسیقی ایرانی با الهام از امکانات موسیقی عربی
عیسی زارعی، نوازنده تار، در آلبوم بی‌کلام «اشراق» به سراغ امکانات موسیقی عربی رفته و آنها را با بیان موسیقی ایرانی ترکیب کرده است. این اثر از تازه‌ترین پروژه‌های منتشرشده در حوزه موسیقی بی‌کلام به شمار می‌رود.
زارعی در توضیح آلبوم، سه قطعه «رقص تاریک»، «هرمزگانی» و «موشح» را معرفی کرده است. «رقص تاریک» پیوندی میان الگوی ریتمیک چوپی در موسیقی عربی و رنگ شهرآشوب در ردیف موسیقی ایرانی برقرار می‌کند.
«هرمزگانی» مجموعه‌ای از ملودی‌ها و نوا‌های محلی هرمزگان است. بخش نخست آن پیوندی عمیق با همسایگان جنوبی ایران دارد و بخش دوم، که براساس موسیقی شهر بستک اجرا شده، به موسیقی عراق نزدیک می‌شود.
قطعه «موشح» نیز بیان شخصی زارعی از دو موشح قدیمی عربی با نام‌های «کلی» و «انت سلطان الملاح» است؛ آثاری که به گفته او، شباهت‌هایی با تصنیف‌های قدیمی ایرانی مانند «همچو فرهاد» و «اگر دل می‌بری جانا» دارند.
«فریاد»؛ همراهی نسل‌های موسیقی پاپ
در حوزه موسیقی پاپ، آلبوم «فریاد» با صدای مصطفی راغب و طی مراسمی رونمایی شده است. راغب در نشست رسانه‌ای این اثر، از ترکیب هنرمندان نسل طلایی موسیقی پاپ با نسل جدید این گونه موسیقایی به‌عنوان یکی از ویژگی‌های پروژه یاد کرده و ابراز امیدواری کرده است که آلبوم مورد توجه مخاطبان قرار بگیرد.
این مجموعه شامل قطعات «فریاد» با شعر معین برزه و آهنگسازی بابک زرین، «حس ناب» با شعر عاطفه سادات میرسعیدی و آهنگسازی مرتضی لطفی، «تب دیدار» با شعر صابر قدیمی و آهنگسازی امیرحسین مبینی، «وقتی که بارون می‌زنه» با ترانه و آهنگ بابک بابایی، «کجایی» با ترانه و آهنگ رایبد، «ماه کامل» با شعر سمیه آزاددل و آهنگسازی راغب، «یادم نیست» با شعر مجید افشاری و آهنگسازی بابک زرین، «مراقب» با شعر یاسر امیری و آهنگسازی سعید رضایی و «زندگی» با ترانه روزبه بمانی و آهنگسازی کامیار پازوکی است.
تهیه‌کنندگی این آلبوم را مجموعه آوازی نو بر عهده داشته است.
«گلی در دست»؛ روایت مقام‌های تنبور منطقه گوران
آلبوم «گلی در دست» به مقام‌های تنبور منطقه گوران اختصاص دارد؛ اثری که با اجرای افشین صائب‌نژاد و بر پایه روایت استاد علی‌اکبر مرادی، از استادان پیشکسوت نوازندگی تنبور، منتشر شده است.
صائب‌نژاد در توضیح این پروژه، آن را اجرایی خالصانه از مقام‌های تنبور منطقه گوران به روایت علی‌اکبر مرادی معرفی کرده است؛ مقام‌هایی که در کتابی با همین عنوان آوانگاری شده‌اند. هدف از انتشار این مجموعه، فراهم‌کردن زمینه‌ای برای درک بهتر جمله‌های سازی، نغمه‌ها و مقام‌های تنبور این منطقه عنوان شده است.
افشین صائب‌نژاد فعالیت هنری خود را از دوران نوجوانی با موسیقی و ساز‌های کوبه‌ای آغاز کرد و پس از آشنایی با تنبور، مسیر اصلی فعالیتش را به نوازندگی، شناخت و ساخت این ساز اختصاص داد. او در مسیر یادگیری تنبور از آموزش‌ها و تجربه‌های استادانی، چون آبراهام کاکاوند، حیدر کاکی و علی‌اکبر مرادی بهره برده و با موسیقی و شیوه‌های اجرایی مکتب‌های گوران و دالاهو آشنا شده است.
«سفر سنتور»؛ از موسیقی ژاپن تا فرهنگ‌های دیگر
سیامک آقایی، نوازنده شناخته‌شده سنتور، در آلبوم «سفر سنتور» مسیر دیگری را برای تعامل موسیقی ایرانی با فرهنگ‌های دیگر دنبال کرده است. این مجموعه در ۹ قطعه گردآوری شده و به چهار فرهنگ غیرایرانی می‌پردازد.
آقایی در توضیح این پروژه به حضور موسیقی ژاپن اشاره کرده است؛ جایی که ساز شاکوهاچی از این فرهنگ انتخاب شده و سه قطعه با همراهی کوجیرو لومزاکی، نوازنده این ساز، اجرا شده‌اند.
به گفته آقایی، موسیقی ایرانی ظرفیت مناسبی برای تعامل با فرهنگ‌های دیگر دارد و «سفر سنتور» نمونه‌ای از این رویکرد است؛ رویکردی که می‌کوشد با بهره‌گیری از توانایی‌ها و ویژگی‌های دیگر فرهنگ‌ها، امکان تداوم و گسترش مسیر موسیقی را فراهم کند.
قطعات این آلبوم عبارت‌اند از «واپسین طلوع»، «پیشواز»، «پیش از باران»، «ساری گلین»، «نظارگان ماه»، «رقصی چنین»، «غروب حماسه»، «باد ما را به کجا خواهد برد» و «گاه پرواز».
«حالی و خیالی»؛ همراهی چهره‌های موسیقی کلاسیک ایرانی
آلبوم «حالی و خیالی» نیز از دیگر آثار منتشرشده در مهرماه است که با آهنگسازی مجید مولانیا و خوانندگی علیرضا افضلی، در قالب پروژه‌ای باکلام در حوزه موسیقی کلاسیک ایرانی، توسط نشر و پخش جوان عرضه شده است.
کریم قربانی نوازنده ویولنسل، علیرضا دریایی نوازنده کمانچه و ویولا، حمید قنبری نوازنده ساز‌های کوبه‌ای، مجید مولانیا نوازنده تار و بم‌تار و علیرضا افضلی خواننده، عوامل اجرایی این پروژه را تشکیل می‌دهند.
این آلبوم پنج قطعه با عنوان‌های «چشم تو»، «تو را خواهم»، «پریشانی»، «نگاهی ز دور» و «بحر عشق» را در خود جای داده است.
مجید مولانیا، نوازنده تار و آهنگساز موسیقی کلاسیک ایرانی، طی سال‌های گذشته در تولید و انتشار پروژه‌هایی، چون «یار مست» با صدای سالار عقیلی، «در عشق زنده باید» با صدای وحید تاج و «چشم بی‌خواب» با صدای حسام‌الدین سراج به‌عنوان آهنگساز حضور داشته است. او همچنین در چندین رویداد ملی و بین‌المللی حوزه موسیقی جوایزی کسب کرده است.
آلبوم‌هایی برای شنیدن دوباره
مرور آلبوم‌های منتشرشده در مهرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که فعالیت موسیقایی در کنار تغییر شیوه‌های عرضه و کاهش رونق فروش آلبوم‌های مستقل، همچنان مسیر‌های متنوعی را دنبال می‌کند. از بازخوانی سنت‌های موسیقی ایرانی و ثبت مقام‌های نواحی تا تجربه‌های تلفیقی، از موسیقی ویژه کودکان تا پروژه‌های آواز و ارکستر و موسیقی پاپ، هرکدام از این آثار بخشی از تجربه هنرمندان و نگاه آنها به آینده موسیقی را بازتاب می‌دهند.
در روزگاری که دسترسی به موسیقی بیش از هر زمان دیگری به فضای مجازی و انتشار دیجیتال وابسته شده است، آلبوم همچنان می‌تواند فرصتی برای کنار هم نشاندن قطعات، ثبت یک دوره از فعالیت هنری و ارائه تصویری منسجم از جهان یک نوازنده، آهنگساز یا خواننده باشد؛ تلاشی که شاید درآمد و مخاطب آن مانند گذشته نباشد، اما برای حفظ تجربه‌های موسیقایی و ثبت آنها در حافظه شنیداری نسل‌های بعد، همچنان اهمیت دارد.
